Sabit "her gün 30 dakika" programı bir alışkanlıktır, hesap değildir. Nisan'da fazla, Temmuz'da bazen az gelir. Hesap yapmak için üç sayı gerekir: çimin günlük su ihtiyacı (mm), düşen yağış (mm) ve hattın debisi (litre/dakika). Önce birimleri eşitleyelim.
1 mm su ne demek?
Sulamada su derinlikle ölçülür: milimetre. 1 mm su, 1 metrekareye 1 litre demektir. 100 m² çime 5 mm vermek, 500 litre vermektir. Bu kural hesabın tamamını taşır:
| Derinlik | 1 m² | 100 m² | 1.000 m² |
|---|---|---|---|
| 1 mm | 1 L | 100 L | 1 m³ |
| 5 mm | 5 L | 500 L | 5 m³ |
| 10 mm | 10 L | 1 m³ | 10 m³ |
Çim günde kaç mm su ister? (ETc)
Bitkinin günlük su kaybına evapotranspirasyon denir: topraktan buharlaşma artı yapraktan terleme. Bu değer hava ile değişir; sıcak, kuru ve rüzgârlı günde artar, serin ve nemli günde düşer.
Hesap iki parçadır. Önce referans değer (ET0) o günün sıcaklık, nem, rüzgâr ve güneşlenme verisinden bulunur; dünyada ortak yöntem FAO-56'dır. Sonra bitki katsayısı (Kc) ile çarpılır: ETc = Kc × ET0. Çim için katsayı yaklaşık 1'e yakındır; ağaç ve çalılar daha az ister.
Türkiye'de serin iklim çimi için sezon ortasında günlük ihtiyaç çoğu yerde yaklaşık 4–7 mm arasında döner; ilkbahar ve sonbaharda 1–3 mm'ye iner. Rakam bölgeye ve yıla göre değişir; o yüzden hesap her gün yeniden yapılır.
Yağış ve önceki sulama düşülür
Çimin ihtiyacı ETc kadardır; ama hepsini sulama karşılamaz. Son 24 saatte düşen yağmur düşülür. Dün fazla verilmişse toprakta kalan su da düşülür. Kalan değer "bugün verilecek su"dur:
Verilecek su (mm) = ETc − etkili yağış − toprakta kalan
Hafif yağış tamamen düşülmez; bir kısmı buharlaşır. Bu yüzden "etkili yağış" denir. Yağmur yeterliyse sonuç sıfır ya da eksidir: o gün sulanmaz.
Dakikaya çevirme: debi
Hattın debisi, fıskiyelerin bir dakikada verdiği toplam sudur. Fıskiye sayısı × fıskiye debisi; ya da debi sensöründen okunan değer. Süre şöyle çıkar:
Süre (dk) = verilecek su (mm) × alan (m²) ÷ debi (L/dk)
Bir de fıskiye verimi vardır. Yağmurlamada suyun bir kısmı rüzgârla savrulur ya da buharlaşır; verilen suyun tamamı toprağa girmez. Pratikte süre %10–25 uzatılır. Damla sulamada kayıp azdır.
Örnek: 100 m² çim, yaz günü
Varsayımlar: alan 100 m²; ETc 5 mm; son 24 saat yağış 0; toprakta kalan 0; hatta 6 fıskiye, her biri 3 L/dk, toplam 18 L/dk; verim kaybı için %15 ek.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Verilecek su | 5 mm − 0 − 0 | 5 mm |
| Litreye çevir | 5 mm × 100 m² | 500 L |
| Dakikaya çevir | 500 L ÷ 18 L/dk | 27,8 dk |
| Verim kaybı | 27,8 × 1,15 | ≈ 32 dk |
Aynı hat, serin bir Nisan günü: ETc 2 mm, dün 3 mm yağmur. Verilecek su sıfırın altında; sulama yok. Aynı hat, yağmursuz bir Temmuz günü ETc 7 mm ise süre 45 dakikaya çıkar. Sabit 30 dakikalık program ilkinde fazla, ikincisinde az verir.
Her gün mü, haftada iki mi?
Hesap günlük ihtiyacı verir; dağıtım sizin seçiminizdir. Çimde yaygın ilke, günlük kısa sulama yerine haftada iki-üç derin sulamadır: kök derine iner, yüzey kurur, yabani ot ve hastalık azalır. Günlük 5 mm yerine iki günde bir 10 mm aynı suyu daha iyi kullandırır. Killi toprakta su yavaş sızar; uzun süre yüzeyden akar. Orada süre ikiye bölünür, arada ara verilir.
Aşırı sulama da zararlıdır: su ve besin kök altına süzülür, kök havasız kalır. Bakanlığın kurakçıl peyzaj rehberi bunu özellikle uyarır. Hesaplı sulama bu yüzden hem tasarruf hem bitki sağlığı meselesidir.
ESTRON bu hesabı nasıl yapar?
Yukarıdaki adımları sistem her sabah her hat için yapar. ET0 saatlik hava tahmininden, yağış son 24 saat verisinden, bitki durumu uydudan gelir. Sonuç bir yüzdedir: referans sürenin %70'i gibi. Siz referans süreyi bir kez girersiniz; gerisi günlük karardır. Karar adımları: yapay zeka sulama kararını nasıl verir?
Yüzde kararı güvenlik sınırlarıyla birlikte uygulanır: rüzgâr sınırı, don riski, yağmur ihtimali. Hesap "45 dakika" dese de rüzgâr 6 m/s üstündeyse sulama ertelenir. Hava verisinin kullanımı: hava durumuna göre sulama.
Debi sensörü takılı hatta hesap kapanır: verilen su litreyle ölçülür, beklenenle karşılaştırılır. Fark kaçak ya da tıkanıklık işaretidir. Ayrıntı: su kaçağını sahaya gitmeden yakalayın. Sonuçta sabit programa göre %40'a kadar daha az su kullanılır.
Sık sorulanlar
Hattımın debisini bilmiyorum, ne yapayım?
Fıskiye sayısını ve her birinin katalog debisini çarpın. Daha doğrusu: hattı 5 dakika açın, su sayacından geçen litreyi okuyun, beşe bölün. Debi sensörü varsa panelde hazırdır.
Sprey ve rotor fıskiye aynı mı?
Hayır. Sprey fıskiye küçük alana hızlı su verir, rotor geniş alana yavaş. Aynı mm için rotor hattının süresi daha uzundur. Bu yüzden iki tip aynı hatta karıştırılmaz.
Hesabı elle yapmak şart mı?
Hayır. Panelde referans süre girilir; günlük yüzde sistemden gelir. Elle hesap, referans süreyi doğru seçmek için bir kez yapılır. Panel: peyzaj sulama yazılımı. Diğer sorular SSS sayfasında.